درس خواندن و کسب مدرک تحصیلی یکی از مهمترین راههای ورود به بازار کار و رسیدن به استقلال مالی است. بسیاری از نوجوانان و دانشآموزان به یادگیری و کسب علم علاقه زیادی دارند و معتقدند که مطالعه در کنار دوستان میتواند به آنها کمک کند تا مطالب درسی را بهتر و عمیقتر یاد بگیرند. این گروه از دانشآموزان بر این باورند که مطالعه گروهی باعث میشود نقاط ضعف درسی آنها برطرف شود، اشکالاتشان را راحتتر تشخیص دهند و با پرسیدن سؤال، مفاهیم را بهتر درک کرده و در ذهن خود تثبیت کنند.
همچنین درس خواندن در کنار دوستان میتواند انگیزه افراد را برای ادامه مسیر تحصیلی افزایش دهد و آنها را به تلاش بیشتر ترغیب کند. با این حال، مطالعه گروهی مانند هر روش آموزشی دیگری، در کنار مزایا، معایبی نیز دارد که آگاهی از آنها ضروری است. در این مطلب قصد داریم به بررسی کامل مزایا و معایب مطالعه گروهی بپردازیم و با این شیوه یادگیری بیشتر آشنا شویم.
مزایای مطالعه گروهی
بهتر است ابتدا به بررسی مزایای مطالعه گروهی بپردازیم. این روش یادگیری، در صورت اجرای درست، میتواند نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان ایفا کند.
۱_ درک بهتر مطالب درسی
یکی از مهمترین مزایای مطالعه گروهی، کمک به فهم بهتر مطالب درسی است. زمانی که دانشآموز بهتنهایی درس میخواند، ممکن است بخشهایی از کتاب را بهخوبی متوجه نشود؛ بهویژه اگر در کلاس درس تمرکز کافی نداشته یا توضیحات معلم را بهطور کامل به خاطر نیاورد.
اما هنگامی که در کنار دوستان خود مطالعه میکند، میتواند از توضیحات آنها بهرهمند شود. ممکن است دوستی داشته باشد که همان مطلب را در کلاس بهخوبی یاد گرفته و اکنون بتواند آن را سادهتر و قابلفهمتر توضیح دهد. همین تبادل اطلاعات باعث میشود مطلبی که قبلاً گنگ بوده، بهروشنی درک شود. جالب است بدانید بر اساس پژوهشهایی که درباره مطالعه گروهی انجام شده است، دانشآموزانی که از این روش استفاده میکنند، درک بهتری از مطالب درسی دارند و در پایان ترم معمولاً نمرات بالاتری کسب میکنند.
برای موفقیت در مطالعه گروهی، لازم است دوستانی را انتخاب کنید که مانند شما به درس خواندن علاقهمند باشند، در کلاس درس با دقت به توضیحات معلم گوش دهند و هدف مشترکی در زمینه پیشرفت تحصیلی داشته باشند.
۲_ کمک به برطرف کردن ایرادهای درسی
دومین مزیت مهم مطالعه گروهی، کمک به رفع اشکالات و ضعفهای درسی است. زمانی که دانشآموزان در کنار یکدیگر درس میخوانند، این امکان فراهم میشود که هر فرد سؤالات و ابهامات خود را مطرح کند و از دیگران کمک بگیرد. گاهی پیش میآید که دانشآموز به دلیل بیماری یا مشکلات شخصی نتوانسته در کلاس درس حضور داشته باشد. در چنین شرایطی، مطالعه گروهی بهترین فرصت برای جبران عقبماندگی است؛ زیرا دوستان میتوانند مطالبی را که معلم تدریس کرده است، برای او توضیح دهند.
همچنین برخی دانشآموزان سرعت نوشتن پایینی دارند و نمیتوانند تمام مطالب گفتهشده در کلاس را یادداشت کنند. این افراد میتوانند از جزوههای دوستان خود استفاده کنند و با مرور آنها، نکات از دسترفته را جبران نمایند. مطالعه گروهی به این شکل، باعث میشود ضعفهای درسی کاهش پیدا کند و یادگیری کاملتری شکل بگیرد.
۳_ درک عمیقتر مطالب از طریق بحث و تبادل نظر
یکی دیگر از مزایای مطالعه گروهی، درک عمیقتر مطالب درسی از طریق گفتوگو و تبادل نظر است. زمانی که چند دانشآموز درباره یک موضوع درسی با یکدیگر صحبت میکنند، هرکدام دیدگاه و برداشت خود را مطرح میکنند.
از آنجا که انسانها از نظر شیوه یادگیری، میزان تمرکز و نحوه تحلیل مطالب با یکدیگر متفاوتاند، شنیدن توضیحهای گوناگون باعث میشود موضوع از زوایای مختلف بررسی شود. همین موضوع به فهم بهتر و پایدارتر مطالب کمک میکند. در واقع، زمانی میتوان گفت یک مطلب بهطور کامل یاد گرفته شده است که فرد بتواند آن را برای دیگران توضیح دهد. مطالعه گروهی این فرصت را فراهم میکند و نقش مهمی در تثبیت یادگیری دارد.
۴_ یادگیری بیشتر و مطالعه مفیدتر
یکی دیگر از مزایای مهم مطالعه گروهی این است که باعث میشود ساعات مطالعه ما مفیدتر و پربارتر باشد. زمانی که چند نفر بهصورت هدفمند کنار یکدیگر درس میخوانند، احتمال اتلاف وقت کمتر میشود و هر دقیقه ارزش بیشتری پیدا میکند. در این شیوه مطالعه، یادگیری تنها به خواندن ساده مطالب محدود نمیشود، بلکه دانشآموزان از روشهای گوناگون برای درک بهتر استفاده میکنند.
مطالعه مفید و اثربخش دارای ویژگیهایی است که در مطالعه گروهی بهخوبی دیده میشود. برخی از این ویژگیها عبارتاند از:
یادداشتبرداری هنگام مطالعه
یادداشتبرداری یکی از مؤثرترین راههای تثبیت مطالب درسی است. زمانی که در مطالعه گروهی نکات مهم را یادداشت میکنید، در زمان امتحان مرور مطالب برایتان آسانتر میشود و مطالب بهتر در حافظه شما باقی میماند.
استفاده از ابزارهای کمکآموزشی
در مطالعه گروهی میتوان از ابزارهایی مانند کتابچههای درسی، نشاننما، ماژیکهای رنگی یا خلاصهنویسی استفاده کرد. این ابزارها باعث افزایش تمرکز شده و مانع از حواسپرتی میشوند.
مرور چندباره مطالب
در مطالعه گروهی، هر مطلب چندین بار خوانده و تکرار میشود؛ یکبار هنگام مطالعه فردی، بار دیگر هنگام توضیح دادن به دوستان و بار دیگر هنگام شنیدن توضیحات دیگران. این تکرار سبب میشود مطالب عمیقتر در ذهن ثبت شوند.
آشنایی با اصول صحیح یادگیری
در این شیوه، دانشآموزان یاد میگیرند که مطالعه را مرحلهبهمرحله انجام دهند؛ ابتدا یک مرور کلی از مطلب داشته باشند، سپس آن را با دقت بخوانند، بعد برای خود تکرار کنند و در نهایت مانند یک معلم آن را برای دیگران توضیح دهند. این روند باعث میشود از تمام روشهای یادگیری بهصورت همزمان استفاده شود.
۵_ داشتن انگیزه برای درس خواندن
انگیزه یکی از مهمترین عوامل موفقیت در هر زمینهای، بهویژه تحصیل و یادگیری است. بدون انگیزه، درس خواندن به کاری خستهکننده و بیهدف تبدیل میشود و دانشآموز تنها برای گرفتن نمره قبولی تلاش میکند.
بسیاری از دانشآموزانی که در مدرسه موفق نیستند، نه بهدلیل ناتوانی، بلکه بهدلیل نداشتن انگیزه دچار مشکل میشوند. مطالعه گروهی میتواند نقش مهمی در افزایش انگیزه ایفا کند. زمانی که فرد در کنار دوستانی قرار میگیرد که به دنبال پیشرفت، موفقیت و آیندهای بهتر هستند، خودبهخود اشتیاق بیشتری برای درس خواندن پیدا میکند. علاوه بر این، رقابت سالم میان دوستان نیز میتواند عامل مؤثری برای تلاش بیشتر باشد. دیدن پیشرفت دیگران، دانشآموز را تشویق میکند که او هم عملکرد بهتری داشته باشد و از برنامه درسی عقب نماند.
۶_ یادداشتبرداری از جزوه دوستان
همانطور که پیشتر گفته شد، یادداشتبرداری نقش مهمی در یادگیری دارد. در مطالعه گروهی این امکان فراهم میشود که دانشآموزان از یادداشتها و جزوههای یکدیگر نیز استفاده کنند. ممکن است شما برخی از بخشهای کتاب را بهخوبی متوجه شده و یادداشت کرده باشید، اما دوستتان نکات دیگری را نوشته باشد که از نظر شما پنهان مانده است. کنار هم قرار دادن این یادداشتها باعث میشود یادگیری کاملتر و دقیقتر شود.
علاوه بر این، مرور چندباره مطالب از روی جزوههای مختلف باعث میشود اطلاعات بهتر در حافظه بلندمدت ثبت شوند و در زمان امتحان سریعتر به یاد آورده شوند.
۷_ پرهیز از حواسپرتی
حواسپرتی یکی از بزرگترین موانع یادگیری است و بسیاری از دانشآموزان در زمان مطالعه یا حتی سر کلاس درس با این مشکل مواجهاند. اما در مطالعه گروهی، حواسپرتی کمتر اتفاق میافتد. در این شیوه، هر بخش از درس معمولاً به یک نفر سپرده میشود تا آن را مطالعه کرده و برای دیگران توضیح دهد. همین مسئولیتپذیری باعث میشود افراد تمرکز بیشتری داشته باشند و نتوانند بیتوجه مطالعه کنند. مطالعه گروهی به دانشآموزان کمک میکند نظم فکری بیشتری داشته باشند و با تمرکز بالاتر درس بخوانند تا در پایان سال تحصیلی به نتایج بهتری دست پیدا کنند.
۸_ داشتن روحیه مثبت در کار گروهی
متأسفانه در جامعه ما، کار گروهی آنچنان که باید جدی گرفته نمیشود و بسیاری از افراد ترجیح میدهند بهصورت فردی عمل کنند. این موضوع در زمینه درس خواندن نیز دیده میشود. در حالی که یادگیری گروهی میتواند نقش بسیار مهمی در رسیدن به موفقیت داشته باشد.
عادت به تنهایی درس خواندن باعث میشود برخی دانشآموزان نتوانند در فضای گروهی بهخوبی عمل کنند یا از تواناییهای دیگران بهره ببرند. مطالعه گروهی به ما یاد میدهد که تنها بودن، مسیر رسیدن به هدف را طولانیتر و دشوارتر میکند، اما همکاری با دیگران میتواند این مسیر را هموارتر سازد. درس خواندن در کنار دوستان، فرد را از انزوا دور میکند، روحیه مشارکت را تقویت میکند و باعث میشود دانشآموزان برای رسیدن به موفقیت، یکدیگر را تشویق و حمایت کنند.
۹_ شرط قبولی و کسب نمره خوب
یکی از مهمترین نتایج مطالعه گروهی، افزایش شانس قبولی در امتحانات و کسب نمرات بهتر است. این موضوع به دلیل مطالعه مفید، تکرار چندباره مطالب و درک عمیقتر مفاهیم درسی اتفاق میافتد. در مطالعه گروهی، مطالب درسی میان اعضا تقسیم میشود و هر بخش چندین بار خوانده، مرور و توضیح داده میشود. همانطور که میدانیم، برای تثبیت مطالب در حافظه، تکرار نقش بسیار مهمی دارد. این تکرار باعث میشود مطالب بهصورت کامل در ذهن ثبت شوند و در زمان امتحان با اطمینان بیشتری به سؤالات پاسخ داده شود.
معایب مطالعه گروهی
با وجود تمام مزایایی که برای مطالعه گروهی بیان شد، این روش معایبی نیز دارد و اگر بهدرستی اجرا نشود، میتواند نتیجه عکس بدهد.
۱_ حواسپرتی هنگام مطالعه
یکی از مهمترین معایب مطالعه گروهی، حواسپرتی است. اگر دوستانی که برای مطالعه انتخاب میکنید اهل صحبتهای بیمورد، شوخی یا استفاده از تلفن همراه باشند، مطالعه گروهی بهجای مفید بودن، وقت شما را هدر میدهد. همه ما در دوران تحصیل با افرادی مواجه شدهایم که بهجای درس خواندن، بیشتر وقت خود را به صحبت کردن یا سرگرمی میگذرانند. انتخاب نادرست دوستان میتواند باعث افت تحصیلی شود. بنابراین لازم است برای مطالعه گروهی، افرادی را انتخاب کنید که هدفمند، جدی و علاقهمند به درس خواندن باشند.
۲_ اهمالکاری دوستان
گاهی اوقات برخی از دانشآموزان در مطالعه گروهی دچار اهمالکاری میشوند. آنها تصور میکنند که دیگران بهجای آنها درس میخوانند و مطالب را توضیح خواهند داد؛ بنابراین مسئولیت خود را جدی نمیگیرند. این افراد معمولاً تمرکز کافی ندارند و از انجام وظایف محولشده سر باز میزنند. اگر متوجه شدید یکی از دوستانتان چنین رفتاری دارد، بهتر است برای مطالعه گروهی روی او حساب نکنید؛ زیرا این موضوع میتواند به ضرر کل گروه تمام شود.
۳_ کاهش کیفیت یادگیری
برخی تصور میکنند مطالعه گروهی همیشه باعث تقویت یادگیری میشود، اما این موضوع در همه شرایط درست نیست. بعضی از دانشآموزان روش مطالعه شخصی و برنامهریزی مشخصی دارند و بهخوبی میدانند چه زمانی و چگونه درس بخوانند.
برای این افراد، هماهنگ شدن با برنامه گروهی ممکن است دشوار باشد. همچنین گاهی توضیحات دوستان با شیوه ذهنی فرد همخوانی ندارد و باعث سردرگمی میشود. تفاوت در زمان مطالعه، مانند علاقه به درس خواندن در سکوت شب یا مطالعه در ساعات صبح، نیز میتواند مشکلساز باشد.
شرایط لازم برای یک مطالعه گروهی موفق
برای بهرهبرداری بهتر از مطالعه گروهی، رعایت چند نکته ضروری است:
۱_ انتخاب افرادی که به درس خواندن علاقه دارند
۲_ مسئولیتپذیر بودن اعضای گروه و انجام دقیق وظایف
۳_ استفاده از روشهای نوین و متنوع یادگیری
۴_ انتخاب محیطی آرام و بدون سر و صدا برای مطالعه
۵_ برنامهریزی صحیح و منظم برای تقسیم دروس و زمان مطالعه
سخن آخر
مطالعه گروهی، در صورتی که با رعایت اصول و برنامهریزی صحیح انجام شود، میتواند یکی از مؤثرترین روشهای یادگیری باشد. این شیوه باعث درک بهتر مطالب، افزایش انگیزه، تقویت روحیه همکاری و در نهایت موفقیت تحصیلی میشود. با این حال، انتخاب نادرست دوستان یا بیتوجهی به اصول مطالعه گروهی میتواند نتایج منفی به همراه داشته باشد. بنابراین آگاهی، دقت و نظم، کلید موفقیت در این روش مطالعه است.
سوالات متداول
۱_ مطالعه گروهی چه تأثیری بر یادگیری مطالب درسی دارد؟
مطالعه گروهی با ایجاد امکان بحث، تبادل نظر و توضیح دادن مطالب، باعث درک عمیقتر مفاهیم و تثبیت بهتر آنها در ذهن میشود.
۲_ آیا مطالعه گروهی برای همه دانشآموزان مناسب است؟
خیر، مطالعه گروهی برای دانشآموزانی مفید است که بتوانند با برنامه گروه هماهنگ شوند و تمرکز خود را در فضای جمعی حفظ کنند.
۳_ مهمترین شرط موفقیت در مطالعه گروهی چیست؟
انتخاب دوستان مسئولیتپذیر، علاقهمند به درس و پایبند به برنامه مطالعه، مهمترین عامل موفقیت در مطالعه گروهی است.
۴_ مطالعه گروهی چگونه باعث افزایش انگیزه تحصیلی میشود؟
قرار گرفتن در کنار دوستان هدفمند و رقابت سالم میان اعضای گروه، اشتیاق فرد را برای درس خواندن و پیشرفت بیشتر میکند.
۵_ مهمترین آسیب مطالعه گروهی چیست و چگونه میتوان از آن جلوگیری کرد؟
حواسپرتی و اتلاف وقت مهمترین آسیب آن است که با انتخاب افراد مناسب و تعیین قوانین مشخص برای مطالعه میتوان از آن جلوگیری کرد.
